كه رئيس دولت موقتى بايد ، در اين محل ، نطق گشايش را ايراد نمايد . من هم از جملهء مدعوين ، و در يكى از غرفه‌ها بودم . همين‌كه مجلس كاملا آماده گشت ، بساعت مقرر ، جناب آقاى محمود جم ، كه دم مدخل ، باجبهء ترمه ايستاده بود ، مانند رئيس تشريفات ، با جملهء والاحضرت اقدس پهلوى دامت عظمته ، ورود رئيس حكومت موقتى را اعلام داشت ، و تمام حاضرين قيام كردند ، و ايشان از پله‌هاى تخت بالا آمدند . پس از تفقد از علما ، رو بغرفهء بزرگ ، ايستاده ، در حالىكه روحانيون طرفين ايشان جاگرفته بودند ، نطق ذيل را ايراد نمودند . نطق افتتاحيه « بسمه تعالى ، البته آقايان محترم ، از علل پيش‌آمدهائيكه باعث انعقاد مجلس مؤسسان گرديده است ، اطلاع كامل دارند ، و ميدانند كه مجلس شوراى ملى ، كه بموجب قانون اساسى ، نمايندهء قاطبهء اهالى مملكت ايرانست ، برحسب ضرورت ، و براى متابعت ميل و افكار ملت ، كه در تمام ايران ابراز و اظهار شده بود ، براى نيل باستقرار حكومتى كه مرام ملى را بهتر تأمين نمايد ، سلطنت را از سلسلهء قاجاريه متنزع نموده ، رياست حكومت مملكت را ، موقتا بعهدهء اينجانب محول ساخته ، و انعقاد مجلس مؤسسان را براى تعيين تكليف قطعى امر لازم و مقتضى دانست . اين بود كه اين جانب ، حسب التكليف ، و بنابر تصميم و تصويب مجلس شوراى ملى ، ملت را بتعيين و انتخاب امناى خود به جهت اين مقصود مهم ، دعوت كردم ، و ملت نيز شما را منتخب نموده ، اينك بعون اللّه و توفيقه ، اداى اين وظيفه را ، كه معظمترين وظايف ملى و مملكتى است ، برحسب رأى ملت بشما واگذار نموده ، و شما را دعوت ميكنم ، كه صلاح و خير مملكت را در نظر گرفته و در هرحال ، خداوند را شاهد و ناظر اعمال خود دانسته ، آنچه وجدان شما بر آن حكم مىكند ، بموقع عمل بگذاريد ، و چون در اين امر حساس ، طول مدت بىتكليفى ، براى مملكت ممكن است جلب مضرات و مفاسد نمايد ، مقتضى است حتى الامكان ، در انجام وظيفه تسريع نمائيد . در خاتمه ، اميدوارم خداوند ، تبارك و تعالى شما را موفق و مؤيد بدارد . » بعد از ايراد نطق ، قدرى با حاجى امام جمعهء خوئى و آقا ميرزا سيد محمد بهبهانى صحبت داشته ، و آقايان تا دم پله از ايشان مشايعت كرده ، و ايشان از مجلس خارج شدند . مدعوين هم نمايندگان مؤسسان را تنها گذاشته ، بيرون آمديم « 1 » . در مجلس مؤسسان شيخ محمد حسين مجتهد يزدى ، كه مسن‌ترين قوم بود ، بكرسى رياست سنى برآمد ، و مجلس را بنام خدا و توجه اولياى دين افتتاح كرد . جوانترين نمايندگان منشى شدند . شعب را با قرعه‌كشى معين كردند . شش شعبهء ، چهل نفرى تشكيل و مجلس براى تنفس ، تعطيل شد . بعد از تنفس ، مجددا جلسه تشكيل ، و آقاى ميرزا صادقخان صادق ( مستشار الدوله ) رئيس دائمى انتخاب شد و جلسهء ديگر براى فردا ، 16 آذر مقرر گرديد . در اين جلسه آقاى بيات نايب رئيس ، و باقى وقت صرف انتخاب چهار نفر منشى ، و

--> ( 1 ) - ولى بعضى هم بودند كه مثل تماشاچى ماندند ، تا انتخابات هيئت رئيسه را تماشا كنند .